Nowe zasady L4 od 2026 roku: Precyzyjne definicje i szersze uprawnienia orzeczników

System ubezpieczeń społecznych w Polsce przeszedł istotną reformę, która bezpośrednio wpływa na sytuację milionów ubezpieczonych. 13 kwietnia 2026 roku zaczęła obowiązywać znaczna część przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 26). Nowelizacja ta wprowadza istotne zmiany w zakresie zasad utraty zasiłku chorobowego, definicji pracy zarobkowej oraz procedur kontrolnych, co ma kluczowe znaczenie zarówno dla pracowników, jak i pracodawców.

Praca zarobkowa na L4 – koniec z domysłami interpretacyjnymi

Jedną z najważniejszych nowości jest wprowadzenie do art. 17 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (ZasiłkiU) legalnej definicji pracy zarobkowej. Do tej pory pojęcie to bywało interpretowane niejednolicie, co prowadziło do licznych sporów z ZUS.

Zgodnie z nowymi przepisami, pracą zarobkową jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania.

Ustawodawca przewidział jednak istotny „wentyl bezpieczeństwa”. Z definicji wyłączono czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia wymagają istotne okoliczności. Jako przykład takiej czynności wskazuje się np. konieczność podpisania pilnego dokumentu urzędowego. Należy jednak pamiętać, że za „istotną okoliczność” nie może zostać uznane polecenie pracodawcy. Oznacza to, że pracownik nie może być zmuszany do wykonywania obowiązków służbowych pod rygorem utraty zasiłku.

Aktywność niezgodna z celem zwolnienia – gwarancje dla pacjenta.

Nowelizacja doprecyzowała również drugą, obok wykonywania w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracy zarobkowej,  przesłankę utraty prawa do zasiłku tj. podejmowanie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Są to wszelkie działania, które utrudniają lub wydłużają proces leczenia bądź rekonwalescencję.

Aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy są wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję.

Wychodząc naprzeciw potrzebom ubezpieczonych, przepisy (art. 17 ust. 1b ZasiłkiU) wyraźnie wskazują, że za aktywność taką nie uważa się zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Dzięki temu pacjenci zyskują pewność, że samodzielne wyjście po żywność, leki czy wizyta u bliskiej osoby wymagającej pomocy nie staną się podstawą do odebrania im środków do życia, o ile nie stoją one w sprzeczności z konkretnymi zaleceniami lekarskimi.

Nowe standardy kontroli L4: Prewencja zamiast fikcji

Nowe regulacje (art. 68a-68g ZasiłkiU) porządkują zasady kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich. Zmiany te mają na celu zwiększenie efektywności nadzoru przy jednoczesnym poszanowaniu praw obywatelskich:

• Brak stałych terminów: Kontrole mają być dokonywane w miarę potrzeb, bez ustalania z góry harmonogramu, co ma zapobiegać ich przewidywalności.
• Zasada proporcjonalności: Czynności kontrolne muszą być adekwatne do celu, z poszanowaniem prywatności osoby kontrolowanej oraz innych domowników.
• Miejsce kontroli: Może ona odbywać się w miejscu zamieszkania, pobytu, pracy lub prowadzenia działalności gospodarczej.
• Prawo do zastrzeżeń: Z każdej kontroli sporządza się protokół, do którego ubezpieczony ma prawo wnieść zastrzeżenia w terminie 7 dni.

Kontrolujący (zarówno z ZUS, jak i upoważnieni pracownicy płatnika składek) mają prawo wstępu do miejsc kontroli, legitymowania osób oraz żądania wyjaśnień.

Fizjoterapeuci i pielęgniarki w roli orzeczników ZUS

Prawdziwym przełomem w systemie orzecznictwa jest rozszerzenie uprawnień na nowe grupy zawodowe. Od 2026 roku orzeczenia mogą wydawać również:

• Fizjoterapeuci – w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej. Posiadają oni największą wiedzę praktyczną o sprawności ruchowej pacjentów i rokowaniach co do jej odzyskania.
• Pielęgniarki i pielęgniarze – w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji, co jest kluczowe przy ocenie świadczeń opiekuńczych.

Aby zostać orzecznikiem, przedstawiciele tych zawodów muszą spełniać surowe wymogi kwalifikacyjne: posiadać prawo wykonywania zawodu, tytuł specjalisty oraz co najmniej pięcioletni staż pracy w zawodzie.

Cyfryzacja i nowe tryby postępowania orzeczniczego

Orzeczenia są obecnie wydawane przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego ZUS w formie dokumentu elektronicznego opatrzonego kwalifikowanym podpisem. Nowelizacja dopuszcza również możliwość przeprowadzenia badania z wykorzystaniem systemów łączności (zdalnie), jeżeli pozwala to na kompleksową ocenę okoliczności.

Wsparcie dla pracodawców: Skuteczna kontrola absencji chorobowej

Nowelizacja przepisów to nie tylko nowe obowiązki, ale przede wszystkim szersze uprawnienia dla płatników składek. Pracodawcy zyskali precyzyjne narzędzia do weryfikacji, czy ich pracownicy wykorzystują zwolnienia lekarskie zgodnie z przeznaczeniem.

Płatnicy składek są uprawnieni do przeprowadzania kontroli ubezpieczonych, którym wypłacają zasiłki, oraz w celu wypłaty wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy. Mogą również występować do ZUS z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli u swoich pracowników.

Kancelaria Legalna Adwokaci i Radcowie oferuje przedsiębiorcom kompleksowe wsparcie w zakresie:

• Wdrażania procedur kontrolnych: Tworzymy regulaminy i dokumentację zgodną z nowymi wymogami adekwatności i proporcjonalności.
• Przygotowania upoważnień i protokołów: Dbamy, by każde działanie kontrolne było prawnie zabezpieczone i stanowiło skuteczny dowód w ewentualnym sporze.
• Doradztwa w sprawach spornych: Rozstrzygamy wątpliwości, czy dana aktywność pracownika narusza cel zwolnienia, minimalizując ryzyko nieuzasadnionych wypłat świadczeń.

Podsumowanie eksperta Legalna Adwokaci i Radcowie

Zmiany w prawie ubezpieczeń społecznych z 2026 roku wprowadzają długo oczekiwaną jasność w definicjach. Dla pracodawców to szansa na ograniczenie kosztów nieuzasadnionej absencji, a dla pracowników gwarancja, że „zwykłe czynności dnia codziennego” nie pozbawią ich zasiłku.

Zapraszamy do kontaktu:

Jeśli są Państwo pracodawcą chcącym uszczelnić system kontroli zwolnień w swojej firmie lub pracownikiem, wobec którego wszczęto procedurę odebrania świadczeń, a może jako pracownik otrzymałeś negatywną decyzję ZUS o utracie prawa do zasiłku lub masz wątpliwości co do przebiegu kontroli L4, zespół kancelarii Legalna Adwokaci i Radcowie oferuje profesjonalne wsparcie.

Skontaktuj się z nami lub umów spotkanie.