Odpowiedzialność członków zarządu – czy rok 2026 przyniesie wyczekiwaną reformę art. 116 Ordynacji podatkowej?

Pełnienie funkcji w zarządzie spółki kapitałowej to prestiż i realny wpływ na rozwój biznesu, ale także potencjalnie wysokie ryzyko osobiste. W polskim systemie prawnym art. 116 Ordynacji podatkowej od lat pozostaje jednym z najostrzejszych instrumentów w rękach fiskusa. Pozwala on na przeniesienie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki bezpośrednio na członków jej zarządu – solidarnie i całym ich majątkiem prywatnym.

Pojawiły się jednak sygnały, że rok 2026 może przynieść w tym zakresie istotny przełom. Pod wpływem orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) oraz w nawiązaniu do opublikowanych założeń do reformy (projekt UC138), pozycja menedżerów w sporach z organami skarbowymi ma szansę ulec realnemu wzmocnieniu.

Jak obecnie działa art. 116 Ordynacji podatkowej? Fundamenty odpowiedzialności.

Zgodnie z aktualnym brzmieniem ustawy, aby pociągnąć członka zarządu do odpowiedzialności posiłkowej, organ podatkowy musi wykazać dwie kluczowe przesłanki:

1. bezskuteczność egzekucji z majątku spółki (w całości lub w części);
2. pełnienie obowiązków członka zarządu w czasie, gdy upływał termin płatności zobowiązania podatkowego.

Kluczowy fakt: Odpowiedzialność ta obejmuje nie tylko należności główne, ale również odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne oraz zaległości wymienione w art. 52 i 52a o.p. Na mocy art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zasady te stosuje się odpowiednio do składek ZUS.

Klasyczne drogi obrony: przesłanki egzoneracyjne.

Aktualne przepisy przewidują tzw. przesłanki egzoneracyjne, czyli sytuacje, w których członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności. Kluczowe jest wykazanie, że:

• we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub otwarto postępowanie restrukturyzacyjne;
• niezgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło bez winy członka zarządu (np. z powodu obiektywnej przeszkody);
• wskazano mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości w znacznej części.

W praktyce Kancelarii Legalna Adwokaci i Radcowie obserwujemy, że organy często stosują art. 116 o.p. niemal automatycznie. To właśnie ten brak realnej możliwości kwestionowania ustaleń fiskusa stał się impulsem do zmian.

Projekt UC138: Co zmieni reforma w 2026 roku?

Rządowy projekt nowelizacji (UC138) ma na celu dostosowanie polskich przepisów do wymogów prawa unijnego. Zgodnie z założeniami, reforma ma wyeliminować sytuacje, w których obrona menedżera jest jedynie iluzoryczna.

Najważniejsze planowane zmiany:

1. Prawo do kwestionowania długu spółki: Członek zarządu będzie mógł podnosić merytoryczne zarzuty dotyczące samej zasadności podatku (np. błędna ocena prawna fiskusa), co do tej pory było zarezerwowane dla postępowania wobec samej spółki.
2. Pełny dostęp do akt sprawy: Reforma ma zagwarantować wyraźne prawo wglądu w dokumentację postępowania wymiarowego prowadzonego wobec spółki.
3. Realizacja wyroków TSUE: Zmiany mają usunąć dysfunkcje wskazane przez Trybunał, dając członkom zarządu status strony z pełnią praw procesowych.

Rząd planuje przyjąć projekt w pierwszej połowie 2026 roku. Choć proces legislacyjny jest dynamiczny, kierunek zmian jest jasny: koniec z „automatyzmem” fiskusa.

Z założeniami projektu można zapoznać się na stronie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

Strategia obrony: Interpretacja Ogólna Ministra Finansów

Mimo że na pełną reformę czekamy, menedżerowie mogą bronić się już teraz. Pewnym przełomem jest już interpretacja ogólna Ministra Finansów (nr DTS2.8012.5.2025).

Minister przyznał, że członek zarządu powinien mieć prawo do podnoszenia zarzutów wobec ustaleń faktycznych i prawnych z postępowania spółki oraz musi mieć dostęp do akt. To potężne narzędzie w rękach prawników już w dzisiejszych sporach.

Wsparcie prawne dla zarządu – Kancelaria Legalna Adwokaci i Radcowie

Ryzyko związane z art. 116 o.p. wymaga profesjonalnego audytu i strategii. W Kancelarii Legalna Adwokaci i Radcowie oferujemy:

• Audyt terminu niewypłacalności: Precyzyjne ustalenie momentu, w którym wniosek o upadłość byłby „właściwy”.
• Reprezentację przed organami i sądami: Wykorzystujemy najnowsze orzecznictwo TSUE oraz interpretacje MF do ochrony Twojego majątku.
• Doradztwo strategiczne: Zabezpieczamy interesy zarządu w obliczu nadchodzących zmian w 2026 roku.

Zapowiadana reforma to krok w stronę cywilizowania relacji z fiskusem. Nie czekaj jednak na wejście w życie nowych przepisów – skuteczną obronę można budować już dziś.

Skontaktuj się z nami lub umów spotkanie.

Podsumowanie – Kluczowe wnioski z artykułu:

• Czym jest art. 116 Ordynacji podatkowej? To przepis pozwalający fiskusowi na przeniesienie odpowiedzialności za długi podatkowe spółki na prywatny majątek członków zarządu.
• Co zmieni projekt UC138 w 2026 roku? Główną zmianą jest przyznanie członkom zarządu prawa do merytorycznego kwestionowania długu spółki oraz pełnego dostępu do akt sprawy.
• Jak bronić się przed fiskusem już teraz? Należy powoływać się na interpretację ogólną MF nr DTS2.8012.5.2025, która zgodnie z wyrokami TSUE nakazuje organom umożliwić członkowi zarządu pełną obronę procesową.

FAQ – odpowiedzialność zarządu spółki w 2026 r.:

• Co to jest projekt UC138? To rządowa propozycja zmian w Ordynacji podatkowej, która ma wzmocnić prawa osób trzecich (w tym zarządu) w sporach z fiskusem.
• Kiedy wejdzie reforma art. 116 o.p.? Planowane przyjęcie projektu przez Radę Ministrów to pierwsza połowa 2026 roku.
• Czy członek zarządu może kwestionować wysokość podatku spółki? Obecnie jest to utrudnione, ale reforma 2026 r. ma zagwarantować prawo do podnoszenia zarzutów merytorycznych wobec długu spółki.

Zapraszamy także do zapoznania się z innymi materiałami dotyczącymi zagadnień poruszanych w niniejszym wpisie, w tym w szczególności:

Dowiedz się więcej o ogólnych zasadach odpowiedzialności członków zarządu za długi spółki z o.o.

Dowiedz się kiedy członek zarządu odpowiada za długi spółki z o.o.